Dankzij een alerte collega hebben we het vandaag over de tetten van Scarlett Johansson. Ook een beetje over kwaliteitsjournalistiek, showbizznieuws, mediarecht en journalistieke deontologie… maar vooral toch over de tetten van Scarlett Johansson. En haar poep ook. Met het risico te vervallen in verzuurde mediakritiek, hier gaat-ie dan.

Verbreding in vogelvlucht

We draaien de klok terug naar een tijd waarin Peter Vandermeersch nog hoofdredacteur was van De Standaard (en later ook van Het Nieuwsblad). Vandermeersch maakte de Vlaamsche kwaliteitskrant klaar voor de 21^e eeuw. De rode draad doorheen deze make-over was verbreding. Met de afschaffing van het letterkruis AVV-VVK (1999) veegde hij de laatste restanten van de verzuiling weg. Ook de intrede van het tabloidformaat (2004) stond in functie van meer toegankelijkheid. Merk op dat Vandermeersch, marketeer van het jaar (2007), nu dezelfde trukendoos naar boven haalt in Nederland. De meest in het oog springende verbreding is evenwel inhoudelijk en slaat op de Beroemd-en-bizar-berichtgeving. De theorie stelt dat er ook over luchtige thema’s kwaliteitsjournalistiek kan gevoerd worden. De praktijk laat echter vaak te wensen over. Ook de rechtvaardiging van de redactie was maar dunnetjes, zoals de reactie van Tom Naegels, die tegenwoordig als ombudsman zijn collega’s in het gareel tracht te houden. Hoewel, dunnetjes: Naegels stelt dat lezers geen al te hoge verwachtingen koesteren bij beroemd en bizar nieuws, althans over de diepgang en correctheid van de nieuwsgaring die eraan vooraf gaat. Persoonlijk vind ik die uitleg nog steeds geen vrijgeleide tot ‘churnalism’, maar uit focusgroepen met studenten aan onze opleiding Communicatiewetenschappen komt geen eenduidig beeld naar voren. Ik ga alvast een aantal masterstudenten onderzoek laten voeren naar deze boeiende ‘Naegels-hypothese’. Afspraak volgend jaar voor de rapportering.

Sex sells

Anno 2011 is de verbreding een feit, een gegeven, ja zelfs een vanzelfsprekendheid. Walter Van Beirendonck is hoofdredacteur voor een dag (wat in mijn Twitterkringen niet werd gesmaakt), De Morgen denkt Facebooktrends te spotten (maar lijkt ze vooral zelf te versterken) en de rubriek ‘Beroemd en bizar’ is het kwadraat van knip- en plakjournalistiek. Op 16 september knipte en plakte de DSO-redactie met een wel zeer grote ijver. Een beroemde blote kont en dito borst later en de Coreliowebsites doen iets waarin zelfs HLN.be hen niet volgt. Het showbizznieuws in kwestie vereist nochtans niet meer dan een portie droge berichtgeving om nieuwswaardig te zijn. Dit is het verhaal:

Samengevat: een hoopje geile hackers hebben een aantal onthullende foto’s van ‘Hollywood’s finest’ op het internet gegooid (niet mijn meest West-Vlaams-vriendelijke zin, ik weet het). Tussen deze illegaal verkregen en gepubliceerde kiekjes steekt een naakte Scarlett Johansson. De actrice (die bij mijn weten nog geen enkele naaktscène op haar palmares heeft staan) is hoegenaamd niet opgezet en dreigt met gerechtelijke stappen tegenover iedereen die de foto’s verder online verspreidt (naïef, maar duidelijk). Dit meldt De Standaard, dezelfde Standaard die het beeldmateriaal vervolgens doodleuk te grabbel gooit. Niet via een linkje naar een obscure website (zoals ik hier nu doe); De Standaard biedt de foto’s via de eigen servers aan en laat zo weinig aan de verbeelding over. Dit moet gezien zijn.

Kwaliteitstetten

Eerst leek het dat een overijverige webredacteur de foto’s had gepost om dan snel teruggefloten te worden door vb. nieuwsmanager Bart Dobbelaere. Zo kan het wel eens verlopen zonder voorafgaandelijke eindredactie, dat is nu eenmaal de aard van het online beestje. Niets blijkt minder waar; de foto’s staan er nog steeds. De webredactie lijkt bewust achter deze beslissing te staan. Dat is interessant en doet vragen rijzen naar het waarom. Waarom acht de webredactie deze foto’s nodig? Of omgekeerd: waarom acht de webredactie de verwijdering van deze foto’s onnodig? Speelt het feit dat deze foto’s illegaal zijn bekomen, niet mee? Of wat te denken van de wens van een 27-jarige vrouw om haar naakte lichaam in de privésfeer te houden, ook al gaat het om een bekende Hollywoodactrice die zelf haar blote bips en boezem op de gevoelige plaat heeft vastgelegd? Is de publicatie van de foto’s cruciaal voor het nieuwsverhaal? Of rechtvaardigt de onhoudbare online verspreiding misschien de publicatie binnen de eigen nieuwstitel? Is er eigenlijk een beleid over bloot in de krant en de website? Kunstig bloot (vb. dit), functioneel naakt (vb. dat)? Kwaliteitstetten binnen een kwaliteitsmerk, zoiets?

Et tu?

Het zal wel duidelijk zijn wat mijn standpunt in deze is. De foto’s geven ‘onverantwoord interessant’ een alternatieve, negatieve bijklank. Ze doen bijna (bijna!) verlangen naar de verantwoord oninteressante krant van weleer. Maar ik zou dolgraag de mening van de Corelio webredacties en de ombudsman van De Standaard horen. Ik wil naar de mensen uit het veld luisteren die dagelijks dergelijke beslissingen maken en vermoedelijk de tijd niet hebben om zo lang stil te staan bij elk klein nieuwsberichtje zoals ik hier nu doe. Ik wil zien zoals zij naar deze beslissing kijken en hoe die volgens hen past binnen het kwaliteitsmerk De Standaard. Hun opinie, zonder scrupules. Open en bloot.

Een nachtje doordoen, zoals verwacht.

Ze rijdt naar buiten, ze is tevree,

Lacht door de ruiten, ’t is voor tv.

Ze kent haar politici en kent ze goed,

Een zachte hand, een gespannen voet.

Ze kent haar journalisten en houdt ze te vriend,

Het voetvolk wilt indrukken, zij bedient.

Ze leunt naar voren en schreeuwt plots nood.

De druk op een journalist was nooit zo groot.

Ze hoort een vloek, er wordt gemeld:

De wetstraatpers zit zelf gekneld.

Ze stelt weer vragen, ’t zit in de genen.

No hard feelings, wel zere tenen.

Ze polst naar de toestand, doet dan weer voort,

Na de zware voet “één evenwiektiek akkoord”.

Ik beschouw mezelf graag als de trendsetter, maar zo beschouw ik nog wel een aantal andere onwaarschijnlijkheden. Feit is dat er sinds mijn intrek in de communicatiegang van de K.U.Leuven twee academici aan het bloggen zijn geslaan. Toeval? Nee hoor, ik vang de vragende blikken van de twee meerderen in kwestie wel op. Zoekend naar erkenning. Smekend om goedkeuring van de initiator, de expert. Maar ik ga er niet op in. Zo ben ik dan wel: bescheidenheid in functie van het zelfbeeld van mijn collega’s. Er geen misbruik van willen maken. Zoals ik al zei: onwaarschijnlijkheden. Geen nood, ik werk toe naar een punt.

Wie zijn ze, wat doen ze,…

Op de blog met de ronkende naam ‘In media res’ kan u een blik werpen op het kijkgedrag van professor Jan Van den Bulck. Zijn eerste post is een zuivere, doch snedig geschreven toepassing van communicatietheorie op de actualiteit. De tweede bijdrage is al wat lichter en verraadt dat er achter de professor een geestige recensent schuilt. Het is afwachten welke persona de toon zal zetten op zijn blog. Nog verser van de digitale pers is de blog van professor Tim Smits. Met het Engelstalige ‘Persuasive Mark’ boort de professor vermoedelijk een internationaler publiek aan. Zijn eerste bijdrage is onmiddellijk een duidelijke statement: reclame en persuasieve communicatie zijn niet (of minstens meer dan) een kwestie van intuïtie. De blog is nog maar twee bijdragen oud, maar het lijkt erop dat professor Smits een minder vulgariserende schrijfstijl hanteert dan zijn confrater. Wel beloont hij de lezer met een Youtube-filmpje. Professor Smits is een sociaal-psycholoog, dus u weze gewaarschuwd. Als u zijn blog leest, doet u dat omdat hij dat zo wil.

…en waarom?

Dat proffen bloggen, kan ik alleen maar toejuichen. De blog is een toegankelijke format waarin de academicus kan schrijven over dagdagelijkse toepassingen van theorievorming en onderzoeksresultaten uit zijn vakgebied. Als de professor in een ivoren toren zit, vormt de blog minstens een touwladder naar het gepeupel. Doorgaans blijft onderzoek (althans in onze discipline) braafjes in de academische speeltuin rondslingeren en laat het daar vaak een ontnuchterend kleine voetafdruk na. Zelf haal ik meer voldoening uit onderzoek dat naar het beleid doorstroomt, ook al worden de resultaten daar wel eens op zo’n manier geïnterpreteerd zodat ze netjes passen binnen de agenda van de beleidsmaker. Profblogs koppelen rechtstreeks terug naar Jan met de pet, of nog: naar Jan met Facebook.

Waarom nog?

Bovendien is een prof met een blog niet afhankelijk van de reguliere nieuwsmerken. Dat impliceert dat de bijdrage niet actueel moet zijn en dat ze niet moet provoceren om het nieuws te halen. Natuurlijk vormt een ad hoc analyse van een academicus over een actuele situatie vaak een meerwaarde. Ook een duidelijke stellinginname op basis van empirisch onderzoek is zo nu en dan aangewezen. Maar te veel is trop en trop is te veel. We kunnen allemaal wel een aantal gezichten met doctorstitel voor de geest halen die zich wel erg vaak aan een analyse wagen in de media. Tegenwoordig zijn het vaak politicologen en economen die volgens mij een slappe koord bewandelen. Te veel media-aandacht is gevaarlijk voor het persoonlijke merk en voor het merk ‘wetenschap’. Een profblog waarnaar driewekelijks een linkje op Facebook verwijst, vind ik als leek interessanter dan de dagelijkse analyse van professor X over materie Y in krant Z. Veel interessanter.

Zie daar het punt

Ik werk op de afdeling Communicatiewetenschappen aan de K.U.Leuven. Momenteel schrijven hier drie mensen een blog. Twee ervan zijn de profblogs die ik net heb voorgesteld; de derde ben je nu aan het lezen en mag je een… geïnformeerde lekenblog noemen. Waar blijft echter de rest? Bloggen is leuk! Af en toe het plebs verwennen met een empirisch gestaafd wist-je-datje. Volledig in je eigen schrijfstijl, los van academisch protocol, los van nieuwswaarden. Niet wekelijks, laat staan dagelijks; academici zijn (doorgaans) druk bezette mensen. Gewoon af en toe een schrijfseltje of filmpje of podcastje. Hoe meer onderzoekers meedoen, des te leuker voor het publiek dat een gevarieerd aanbod voorgeschoteld krijgt. Dan eens een stukje over media-effecten, dan weer iets over persuasieve communicatie en daarna mediabeleid, populaire cultuur, filmstudies,… Verandering van spijs doet eten. En dankbare gasten doen koken. Zie daar een opwaartse spiraal van een geïnteresseerd publiek en een gemotiveerde profblogosfeer! En de wereld werd weer een klein beetje beter.

Ja, ik weet het, onwaarschijnlijkheden…

Voorwoord

Ik beloof dat ik binnenkort nog eens iets serieuzer ga posten. Iets relevanter. Iets ietser. Wacht maar af. Dat gaat zo iets zijn dat ge iets gaat hebben van: man, die kerel heeft wel iets te zeggen! Maar in tussentijd…

Iets minder

Tijd voor wat interne communicatie. This one goes out to all my homies at Parkstreet, Faculty of Social Shizzle, mothaf*ers! Mijn professionele biotoop waar inzichten uit allerhande maatschappijwetenschappen rijpen, is toe aan een make-over. Toegegeven, we hebben nog maar net een re-styling achter de rug, maar de nieuwe inkomhal ligt er momenteel wat onbestemd bij. Dit gaat ogenschijnlijk niet snel veranderen. Nochtans leeft er een onderstroom bij het gepeupel die stelt dat er iets moet bewegen. Laat ik het debat alvast aanwakkeren met tien voorstellen, gerangschikt van normaal tot… iets minder. O ja, ik heb geen Photoshopskills, dus je zal de witte randen zelf moeten wegdenken.

1. Aula Vestibulum

Voordeel: Het meest voor de hand liggende scenario voorziet de universiteit van een extra auditorium in tijden waar studentenaantallen blijven stijgen.

Nadeel: Wachten op de lift wordt een wel zeer publieke aangelegenheid tijdens de lesuren. Misschien dan toch maar de trap nemen?

2. Overdekte fietsenstalling

Voordeel: Geen weersomstandigheden meer die de 3WD-fiets vroegtijdig slijten. Bovendien wordt de wandelafstand tussen de fietsenstalling en de lift herleid tot een minimum. Stappenreductie is altijd een reden tot jolijt.

Nadeel: Er gaat sowieso een slimmerik haar of zijn fiets door de draaideuren proberen duwen.

3. Indoor fontein

Voordeel: Een fontein in een inkomhal staat gelijk aan klasse. Elke respectabele organisatie heeft er één. Social Sciences just got serious.

Nadeel: Verliefde hangjongeren. Of erger, verliefd personeel dat niet aan de romantische setting kan weerstaan en geen tijd heeft om naar Griekenland te vliegen.

4. Standbeeld

Voordeel: Wij zijn één van de weinige faculteiten die onze helden niet eren (op twee aula’s na). Wij hebben alleen dat zot manneke daar aan de voordeur en die obscure sculpturen per verdieping. Tijd dus om de ‘godfather’ van sociaalwetenschappelijk onderzoek te vereeuwigen.

Nadeel: Nijd. Als één professor een standbeeld krijgt, willen ze er allemaal één. Met een heuse beeldenstorm tot gevolg.

5. Glijbaan

Voordeel: Moraal. Iedereen houdt van een glijbaan.

Nadeel: Een zeer waarschijnlijke val in productiviteit.

6. Wassalon

Voordeel: Combineer je werk met je vuile was. Ik ben alvast grote voorstander!

Nadeel: Wil ik het ondergoed van mijn meerdere zien drogen?

7. Scoreborden

Voordeel: Een beetje interne competitie kan geen kwaad. Tellers die de tewerkstellingscijfers bijhouden, kan het personeel ertoe aanzetten om de arbeidsmarktgerichtheid van de opleidingen te bewaken.

Nadeel: Dit is vragen om een intrafacultaire oorlog. Nog meer zelfs dan het standbeeldenvoorstel.

8. Mediacentrum naar gelijkvloers

Voordeel: Arme, arme usability designers, ver, ver weg verstopt in hun diepe, diepe kelder. Bij een eventuele verhuis zullen onze ondergrondse medewerkers wat moeten wennen aan het zonlicht waarvan ze al zoveel afbeeldingen hebben gegoogled. Ze zullen geen buienradar meer nodig hebben om het weer daarbuiten te ‘gaugen’. Het weer, mijn God!

Nadeel: Zagen over het weer dat die mensen gaan doen!

9. De Bijenkorf

Voordeel: Dit zou een sterk staaltje geïntegreerde marketing zijn. Elke faculteit van de K.U.Leuven wordt gesymboliseerd door een alledaags voorwerp. Voor Letteren is dat een scrabble-blokje met de letter ‘L’ (het goedkoopste blokje in het spel, maar goed), Godsdienstwetenschappen moet het doen met een theelichtje, maar Sociale Wetenschappen krijgt een heuse bijenkorf! Persoonlijk vind ik dat eerlijk waar een leuke metafoor voor de samenleving. Laat ons daar dus op voortbouwen en van de inkomhal één groot bijenreservoir maken. En hijs het voltallige personeel in een zwart-geel gestreept uniform, angel optioneel. Dat draagt bij tot de vizzzzibiliteit.

Nadeel: Een inkomhal vol bijen… Ik zie zo niet direct een nadeel, neen.

10. Eilandraad

Voordeel: Dit is zonder twijfel mijn favoriet. Groepswerk is alomtegenwoordig in het opleidingsprogramma. Peer assessment hoort daar steeds vaker bij en komt grofweg neer op het beoordelen van je groepsleden. In plaats van oersaai een punt toe te kennen aan je collega’s, lijkt het origineler, leuker, spannender en inzichtelijker om het eilandraad-principe in te voeren. De naam op het briefje van elke student is glashelder, de deelnemers geven het motief achter hun keuze en het is verdomd goeie entertainment voor iedereen die passeert richting bibliotheek.

Nadeel: Brandgevaar. Maar dat kan opgelost worden met een fontein in de buurt.

Kortom, laat ons wat maken van die ruimte. Laat ons het een bestemming geven, met onmiddellijke ingang. Of is het een ingang met onmiddellijke bestemming?

Ik ging diëten. Enfin, ik ging afkicken. Van een goed boek. Verslaafd zijn aan een boek wordt doorgaans met applaus onthaald. Maar toen ik mijn verslaving aan Facebook en het tijdelijke vertrek wereldkundig maakte, was de respons eerder lauw en verward. Goed, ik nam het grote Smoelboek net iets te vaak ter hande. Eigenlijk liet ik het continu open liggen thuis op mijn bureau. Lekker uitnodigend om nog snel een extra passage door te nemen. Ik ben uiteindelijk overgegaan tot de strenge aanpak: onherroepelijk de boeken toe. De stekker eruit. Althans voor even.

Dag 1

Bij de start van mijn sociaal dieet werd al snel duidelijk dat Mark Zuckerberg met open armen klaar staat om je terug in te lijven in zijn adressenboekje. Mijn vertrek was tijdelijk, dus heb ik mijn account niet verwijderd, maar louter gedeactiveerd. Paniek alom bij de vriendjes die plots geen enkel bewijs terugvonden van mijn bestaan. Of dat mij moet charmeren, weet ik eerlijk waar niet zo goed. Het gevaar bestaat dat ik een deel word van mijn digitale identiteit en niet omgekeerd. Soit. Voor mij veranderde er bijzonder weinig. Ik wist dat ik even niet meer bestond, maar het invullen van mijn logingegevens volstond om mij terug tot (online) leven te wekken. Je zal dan maar cookies ingesteld hebben op je laptop, je niet-zo-smartphone en de pc bij de ouders thuis om dat logge loginwerk te omzeilen. Zo daagt Mark je brutaal uit. Hij test je zelfbeheersing. Hij is de heks van Sneeuwwitje met een mooie rode appel voor je neus. Een vriendin stelde dat ik mijn wachtwoord aan iemand moest toevertrouwen, zodat ik echt geen toegang zou hebben. Maar van dat idee werd ik toch niet bepaald warm. Ik wou klaarblijkelijk vals kúnnen spelen, als ik dat wil. Zelfbeschikking over het online merk Maarten Corten, weet u wel.

Dag 3

Dag 3 was verschrikkelijk. Dat schijnt bij rokers ook een kutdag te zijn.

Dag 5

Ik had relatief snel door dat mijn dieet een maat voor niets zou blijken. De reden: discplacement all over the place! Daar waar Facebook Chat stilaan MSN Messenger overbodig had gemaakt, ontstond weer een vacature voor een m/v instant messaging service met talent. De groene mannetjes van Microsoft werden dus afgestoft en de avatars geactualiseerd. Mijn dieet veroorzaakte eveneens een verhoogde aanwezigheid op Twitter. Dat zou niet zo’n immens probleem zijn, mocht ik beide platformen voor dezelfde doeleinden gebruiken , quod non. Toegegeven, op Twitter durf ik ook wel eens een duffe post te lanceren, maar ik zing er doorgaans wel een toontje lager dan op Facebook. Dat was nu wel wat anders. Zo heb ik een klein beetje spijt van tweets als: ‘Bericht aan Canvas: worst porn ever.’ Neen, Maarten, zo’n dingen zijn toch net niet Twitterproof.

Dag 10

Het werd ambetant. Ik kon gesprekken (real-life gesprekken voor alle duidelijkheid) niet meer volgen over filmpjes en enquêtes allerhande. Er werd afgesproken om naar evenementen te gaan, waarvan ik nog nooit had gehoord. En ik moest mensen opsporen die dan weer uit het offline leven leken verdwenen te zijn. Dan blijkt hoe diep Facebook in mijn sociale leven en bij uitbreiding dat van mijn kennissenkring geworteld zit. Ja, het werd behoorlijk ambetant.

Dag 14

Ik verkies niet mee te geven welke tijdsspanne ik voor ogen had, maar het was alleszins langer dan de schamele twee weken die ik nu heb overbrugd. De weliswaar impliciete, of zelfs automatische sociale druk groeide zienderogen en gezien de verhuis naar MSN Messenger en de overbelasting van Twitter zag ik het nut er niet meer van in. Zo komt het dus dat ik nu weer fulltime aanwezig ben in het Facebookversum. Is alles dan terug bij het oude? Niet bepaald. MSN Messenger staat ook terug op. Ik kom dus eigenlijk uit bij een negatief saldo. Maar dat gebeurt ook wel eens bij andere, offline diëten. Ook dat weet ik maar al te goed. Heb ik dan absoluut niets gehaald uit deze oefening? Toch wel: een inzicht. Ik mag verdorie van geluk spreken dat ik nooit ben beginnen roken!

Ja, ik zie er de grap van in. In wat volgt ga ik kakken op de krampachtig eentonige bladschikking van online nieuws en ik ga dat doen in een blog waarin ik steevast begin met een leuk prentje, gevolgd door een diarree aan tekst. En dat terwijl ik meer nieuws haal van het internet dan van meneer gazet. Is dat hypocriet? Misschien een beetje, maar u móet van mij niet verder lezen, hoor. Maar stiekem wilt u wel, denk ik, want u hebt gezien dat er een Youtube-filmpje op het menu staat. Laat het u smaken.

Men neme De Morgen

Eerst en vooral: deze oefening is niet nieuw. Ook ik heb mij op deze blog al eens gewaagd aan een top tien aan schoonheidsfoutjes. Vandaag wil ik enkel benadrukken dat we de saaie lay-out van online nieuws niet gewoon moeten vinden, gewoon omdat we het gewoon zijn. Vicieuze vanzelfsprekendheid noem ik dat (ja, coole term hè, op de laatste nipper bedacht). Chinese vrijwilliger van dienst is De Morgen van 11 augustus, zowel de gedrukte editie als de beschikbare online content van die dag. Ik heb de bladschikking van beide versies (of althans een aantal geselecteerde artikels) gevisualiseerd op basis van hun functionaliteit. Of nog, ik heb alle onderdelen ingekleurd:

• Krantentitels zijn wit,
• Koppen zijn donkerblauw,
• Platte tekst is lichtblauw,
• Afbeeldingen zijn oranje,
• Verwijzers zijn groen,
• En reclame is rood (vergeef me als ik hier en daar zondig tegen terminologie).

Laat u in het filmpje vooral niet beïnvloeden door de tendentieuze achtergrondmuziek en ga op zoek naar eventuele verschillen in bladschikking tussen print en online.

Voor de slechte verstaander: het is me niet te doen om De Morgen (die trouwens echt een prachtige voorpagina afleverde die dag). De malaise doet zich voor bij elke speler in de wereldwijde nieuwsbusiness. Goed, de vergelijking gaat natuurlijk niet helemaal op. Een papieren pagina bevat vaak verschillende artikels; een internetpagina (op de indexpagina’s na) omvat steevast één artikel, één verhaal. Nieuwssites werken ook in een ander regime dan gedrukte kranten (de ‘constante deadline’). Ook vergelijken we hier enkel wat vergeleken kan worden. Fotoreeksen en videozones worden hier niet in rekening gebracht, al geldt ook voor die pagina’s de vraag:

Why so serious?!

Het zal vast getuigen van jeugdige naïviteit of een gebrek aan voeling met de journalistieke praktijk, maar waarom, o waarom wordt elk nieuwsbericht in hetzelfde saaie keurslijf gestoken? Waarom neemt men bij een restyling altijd de navigatie en de homepage onder handen, maar nooit de grondstof: het nieuwsbericht? Is het omdat usability designers ooit hebben ingefluisterd dat internetgebruikers vooral aandacht hebben voor de linkerbovenhoek en zo naar beneden glijden? Zou dat misschien geen kip/ei-verhaal kunnen zijn? Is het omdat je rekening moet houden met beeldschermen van verschillende formaten? Is er geen software voorhanden die dat probleem oplost? Is de aanmaak van een paar verschillende sjablonen te arbeidsintensief? Te duur? Te duur voor online? Is online die investering niet waard, omdat online niet opbrengt? Zou ook dat misschien geen kip/ei-verhaal kunnen zijn? Steek ‘nieuwssite’ en ‘business model’ in dezelfde zin en een paywall loert automatisch om de hoek. Vraag ik mij af wat men precies denkt te gaan ommuren…

Epiloog

Genoeg geblogd voor vandaag. Nog snel een handvol nieuwssites doorschipperen en dan bed in.

Tom Naegels hekelt de allochtoon en de illegaal, althans het gebruik van deze woorden in zijn krant. Dat is moedig. Geen enkele mediakritiek nodigt zo uitdrukkelijk uit tot oververhitte reacties als het debat over diversiteit. Interessante lectuur, maar ‘de allochtoon’ kampt niet hetzelfde probleem als ‘de illegaal’. Ik denk ook niet dat Tom Naegels dat wou impliceren. Doordat hij beide termen evenwel in één opiniestuk aankaart, is dat niet helemaal duidelijk. We zetten het een en ander op een rijtje en doen dat in het aangename gezelschap van Luc Van Doorslaer (docent toegepaste taalkunde en journalistiek),  Naima Charkaoui en Katleen De Ridder (beiden van het Minderhedenforum).

Iedereen allochtoon

Woensdag 20 april kruisten FC Barcelona en Real Madrid de degens. Winst voor Real, dus reden voor rellen, zo dacht een groep jongeren in de Turnhoutsebaan in Antwerpen. Wel ja, een groep… laat ons een kat een kat noemen, vindt Luc Van Doorslaer. Hij vreest dat de journalistieke klasse de zaken niet meer durft te benoemen zoals ze zijn omwille van een overdosis politieke correctheid. In dit geval ging het om allochtone jongeren, wiens afkomst relevant en misschien zelfs cruciaal is om dit nieuwsfeit te duiden. De aanbeveling van Van Doorslaer: durf ‘allochtoon’ zowel in positieve als negatieve contexten te gebruiken. Fout, vinden Naima Charkaoui en Katleen De Ridder, want ‘allochtoon’ is per definitie een negatief beladen woord. Bovendien mogen ‘allochtonen’ niet herleid worden tot hun afkomst. Dat beide vrouwen hun sporen verdiend hebben in het debat over mediadiversiteit staat buiten kijf. Toch heeft hun betoog mij niet kunnen overtuigen. Iemands afkomst vermelden in een nieuwsbericht om een gebeurtenis te duiden, lijkt mij volkomen gerechtvaardigd. Journalisten moeten nu eenmaal focussen op relevante attributen van individuen, instellingen, landen, enz. om een logisch verhaal op te bouwen. Tot daar kan ik Luc Van Doorslaer volgen. Het probleem is echter dat we met ‘de allochtoon’ de zaken niet kunnen benoemen zoals ze zijn, omdat deze term niet voldoende specifiek is. In het geval van de voetbalrellen zou ‘een groep Marokkaanse jongeren’ al een pak informatiever zijn dan ‘een groep allochtone jongeren’. Hier pikken we in op de redenering van Tom Naegels. Allochtoon is een containerbegrip dat afhankelijk van de bedoelde personen anders kleurt. Niet werkbaar, dus dumpen die handel!

De gekleurde illegaal

Ik hoop dat Tom Naegels het mij vergeeft dat ik zijn inleiding integraal overneem:

” ‘Allochtoon’ is een onduidelijk en onnodig woord waarmee we onszelf tegenspreken, stelt TOM NAEGELS vast. Hetzelfde geldt voor ‘illegaal’. Voor dat laatste bestaan er nochtans voldoende alternatieven.  “

De ombuds lijkt dezelfde redenering te hanteren voor de illegaal, waarmee hij de allochtoon uit de berichtgeving wilt bannen. Lijkt, want hij past de redenering in kwestie niet expliciet toe op de illegaal. Terecht, want in tegenstelling tot de allochtoon lijkt ‘de illegaal’ mij wél te wijzen op een relatief specifiek gedefinieerde situatie of attribuut dat een persoon mee definieert. Dat Naegels in het gebruik van een synoniem de oplossing ziet (wat niet het geval is bij de allochtoon), bevestigt dat hier iets anders aan de hand is. Hier grijpen we terug naar Naima Charkaoui en Katleen De Ridder, wanneer zij stellen dat zulke woorden zelden waardenvrij zijn. Het is niet de ambiguïteit van het woord ‘illegaal’, maar de negatieve connotatie waaraan Naegels zich lijkt te storen. Zelf stelt hij voor om het voorbeeld te volgen van The Economist. Het gaat hier dus niet om nauwkeurigheid, maar om de positionering van een nieuwsmerk dat ervoor kiest om mensen op een bepaalde manier te framen (of net niet) aan de hand van bewuste woordkeuze. De ene linguïstische kwestie is dus de andere niet. We mogen allochtonen en illegalen niet over dezelfde kam scheren. Ook niet als we ze uit de berichtgeving willen kieperen.

Vandaag retweette ik volgende stelling:

‘When a terrorist is one of us he is a madman. When a madman is one of them he is a terrorist.’

Even later annuleerde ik de retweet. Graag leg ik uit waarom.

Top of mind

Op 22 juli werd Noorwegen opgeschrikt door een bomaanslag. Kort daarna vond een shooting plaats in een jongerenkamp van de socialistische partij. Het Nederlandse woord ‘schietincident’ kan de omvang van de tragedie helaas niet omvatten. Het zijn deze gebeurtenissen die J.Z. Herrenberg ertoe aanzetten om bovenstaande stelling het wereldwijde web in te sturen. Als ik het goed lees, hekelt Herrenberg de bevooroordeelde, etnocentrische retoriek in het gebruik van het woord ‘terrorist’ in journalistieke berichtgeving. Concreet: van zodra geweten was dat het om een jonge, blanke Noor ging en dus geen groepje moslimextremisten, zou de term ‘terrorist’ verdwijnen uit de berichtgeving. Herrenberg staat hier niet alleen; ook de Future Journalism Project wijdt een tweet aan deze taalkundige kwestie. Even leek die kritiek mij gerechtvaardigd. Ze impliceert niet per se een verwijt van racisme aan het adres van een overwegend blank journalistenkorps. Het is de associatie tussen de concepten ‘bomaanslag’, ‘terrorisme’ en ‘moslimextremisme’ die de journalisten mogelijk parten speelt. Een voor de hand liggende associatie, omdat de drie concepten nu eenmaal vaak samenvallen in internationale berichtgeving. Als er dan een bomaanslag plaatsvindt, liggen de twee andere concepten ‘top of mind’. Logisch, maar daarom niet gegrond. Zo blijkt nu ook uit de tragedie in Noorwegen.

Terechte kritiek?

Dat die associatie haar effect niet lijkt te missen, is Jan Seurinck niet ontgaan. Ik retweette dankbaar volgende boodschap:

‘”Noorwegen is lid van de NAVO en het land heeft troepen in Libië en Afghanistan.” Verder suggereren we niets hoor, dat niet.’

Seurinck citeert de afsluitende zin van een nieuwsbericht van De Redactie. Op dat moment was nog niet duidelijk wie er achter de bomaanslag zat, maar de nieuwsdienst had blijkbaar al een idee in welke richting we de daders moesten zoeken. Verkeerd gesuggereerd dus. Is de kritiek over het effect van zo’n associaties dan terecht? Mogelijk wel. Journalisten zijn ook mensen; hun hardware in de bovenkamer werkt volgens dezelfde principes als die van hun lezers, luisteraars en kijkers. Een journalist maakt dezelfde automatische associaties; alleen moet hij die beroepshalve kritisch benaderen.

Kip/ei

Is de kritiek dan van toepassing op het gebruik van het woord ‘terrorist’? Alleen als dat woord zelf per definitie gekoppeld is aan moslimextremisme, quod non. Van Dale bevestigt mijn persoonlijk aanvoelen bij het woord ‘terrorist’:

‘Terrorist: iemand die zich schuldig maakt aan terrorisme.

Terrorisme: het onder druk zetten van een regering of bevolking door daden van terreur

Terreur:  georganiseerd politiek geweld’

Dat er sprake is van geweld, staat buiten kijf. Bovendien lijkt het geweld ook politiek geïnspireerd te zijn. De dader positioneert zichzelf sterk als rechts-conservatief en viseert burgers aan de linkerkant van het politieke spectrum. De derde premisse ‘georganiseerd’ gaat daarentegen niet op. Momenteel lijkt het erop dat de dader op eigen houtje heeft gehandeld. Hij werkte niet in opdracht van een bredere organisatie zoals de ETA, de KKK of – en nu komt het – Al Quaeda. Het gebruik van het woord ‘terrorist’ wordt bepaald door de aanwezigheid van een organisatie, niet door huidskleur, nationaliteit of godsdienst. De kritiek van Herrenberg zegt daarom mogelijk meer over de associaties die het woord ‘terrorist’ bij hemzelf oproept dan het geval is bij de blanke journalist.

Kliklijn. Nekschot. Bloedbad. Gestapo. Nazi-praktijken. Erik Beunckens vergelijkt het toezicht op het rookverbod met nazi-praktijken. Als u dus naar de klachtendienst van de FOD Volksgezondheid durft te bellen, dan zet u de kleine zelfstandige tegen de muur en stompt u zijn familie de gaskamer in. Mijnheer Beunckens kent zijn metaforen. Maar wie is deze man eigenlijk? Waarom krijgt die man een platform? Wie vertegenwoordigt hij? Zonder te pretenderen aan journalistiek te doen (ik ben een blogger en kom doorgaans niet verder dan tertiaire nieuwsgaring) proberen we het rookgordijn rond Erik Beunckens ietwat te ontwaren.

The Federation

Erik Beunckens is afgevaardigd bestuurder van de Federatie van Cafés van België. Federatie. Prima gekozen titel. Zo groots. Zo gewichtig. Zo gedragen. De organisatie lijkt haast elke toog van België te vertegenwoordigen. De afkorting FEDCAF Belgium heeft zelfs een intergouvernementele flair. Het is een tot de verbeelding sprekende, ja zelfs ietwat misleidende titel voor een vzw dat amper een maand geleden het levenslicht zag. Beunckens en co voelen zich niet langer vertegenwoordigd door de traditionele koepelorganisaties, dus starten ze er zelf één. Daar is absoluut niets mis mee. Burgers die zich uit onvrede organiseren, getuigen van politiek engagement. Ik kijk eerder naar journalistiek Vlaanderen. Kijkers die niet vertrouwd zijn met de krachtverhoudingen binnen het ‘horecaans’ middenveld, zouden wel eens meer geloofwaardigheid en zo ook politiek gewicht kunnen hechten aan mijnheer Beunckens dan gerechtvaardigd is. Hoeveel leden telt de vzw namelijk? Ik weet het niet. Maar ik vind dat wel belangrijk. Ik wil precies wel weten wie allemaal in het nazi-regime een terechte metafoor ziet voor het toezicht op het rookverbod. Ik wil wel weten of mijn cafébaas zich in een gaskamer geduwd voelt. En of hij daar niet een klein beetje de ironie van in ziet.

Website

In tussentijd kan ik iedereen de webstek van FEDCAF Belgium van harte aanraden. Knalrode en lichtblauwe lettertypes op een in oranjetinten overheersende afbeelding die dient als achtergrond, dolkomische prentjes van bierglazen als taalkeuze, twee bewegende banners waarvan er eentje maar half zichtbaar is,… Wat een nachtmerrie is voor usability designers, is een droom voor Geocities-nostalgici. Na het gieren om de vorm komt als snel het huilen om de inhoud. Hoewel de vzw als bijzonder brede doelstelling ‘het verdedigen van de belangen van de Belgische cafés’ vooropstelt in de statuten, maken Beunckens en co er geen geheim van dat het hen voornamelijk om dat nationaal-socialistisch geïnspireerde rookverbod te doen is. ‘Teken de petitie’, ‘End date of democracy – freedom: 01-07-2011’, ‘!!! Breaking News : Antwerpen 03/07/2011 03h00 – 7 politiewagens en 21 agenten voor 2 rokende caféklanten : klik op de filmstrip links voor het amateurfilmpje  !!!!!! ‘. Dat laatste hebben we ook gedaan en zo komen we uit bij deze reportage*. De amateur-interviewer weet verduiveld goed wat hij moet vragen en de vrouw… lijkt niet in die mate bij haar positieven te zijn dat ik ze als betrouwbare bron zou dulden in pakweg een masterproef. Ook vind ik in geen enkel ander nieuwsmedium ook maar enige melding van het toch wel overmatig politieoptreden dat hier geschetst wordt. Durf ik de jongens en meisjes van FEDCAF ervan verdenken dat ze hier een klein beetje aan tendentieuze, ja zelfs valse berichtgeving doen? Dat ze de politionele aanwezigheid bij een ander incident gebruikt hebben om zo de eigen zaak te dienen? Neen, dat durf ik niet. Dat kan ik niet hard maken. Een belletje met de goede mensen van karaokebar Bonaparte zou al heel wat kunnen verhelderen, maar ik ben een luie blogger, geen pientere journalist. Bent u wel pienter? Het telefoonnummer is +32 3 232 69 39. Journalistiek ahoi!

Kliklijn

Achter dit korte nieuwsbericht schuilt alvast één pientere journalist of althans eentje met gevoel voor humor. Spijtig dus dat hij of zij zich niet kenbaar maakt; een fenomeen dat overigens alle online journalisten ervan weerhoudt om trots te zijn op hun werk, aldus een pientere onderzoeker. De journalist, laten we hem voor het gemak Adelbert noemen, meldt dat de Federatie de ‘kliklijn’ onmiddellijk wil opgedoekt zien. Helemaal onderaan het bericht lezen we:

‘Burgers met klachten kunnen terecht op center van Volksgezondheid (02/524.97.97) of via het e-mailadres info@gezondheid.belgie.be.’

Well played, Adelbert, well played. Deze federatie heeft nood aan wat zelfrelativering en Adelbert heeft geleverd. Naast zelfrelativering verdient deze organisatie ook wat extra aandacht. Niet om wat ze zegt, maar om wat ze is. En wat ze niet is.

*De reportage is ondertussen offline gehaald. Het filmpje was nochtans de ‘smoking gun’ van FEDCAF om de nazi-praktijken aan te tonen. We hebben er het raden naar waarom dit sleutelbewijs in de strijd tegen het rookverbod werd verwijderd. Gelukkig is het nog steeds te zien op Garagetv.